Dach jako zwieńczenie całego budynku jest nazywany "piątą elewacją budynku". Z powodów estetycznych i technicznych jest bardzo istotną częścią obiektu budowlanego. Prawidłowe zaprojektowanie konstrukcji dachu i pokrycia dachu powierzamy zawsze konstruktorowi, który dobierze właściwy typ konstrukcji, rodzaj drewna, odpowiednie przekroje elementów i rodzaj pokrycia.

Na tym etapie powinniśmy również pamiętać o odpowiednim doborze akcesoriów dachowych. Niektóre z nich są bowiem niezbędne do wykończenia dachu, a niektóre stosujemy opcjonalnie. Te drugie mogą jednak znacznie podnieść komfort użytkowania budynku.

Akcesoria dachowe dla dachów z blachy możemy podzielić na trzy grupy: elementy wykończeniowe, akcesoria wentylacyjne, akcesoria bezpieczeństwa dachowego.

W pierwszej grupie znajdują się akcesoria niezbędne do wykończenia dachu, a więc gąsiory dachowe, wiatrownice, pasy nadrynnowe, rynny koszowe, łączniki dachowo-ścienne itd. Wykonane są one z tej samej blachy stalowej, co blachy pokryciowe. Może to więc być zarówno stal ocynkowana, jak i powlekana kolorowymi powłokami organicznymi. Stosowane są one najczęściej na różnych krawędziach połaci dachowej. Jako pierwszy mocowany jest pas nadrynnowy. Służy on jako ochrona deski czołowej okapu przed wodą opadową oraz promieniowaniem ultrafioletowym słońca. Oferowany przez wielu producentów jako element w standardowych wymiarach, prosty również do wykonania z blachy płaskiej przez dekarza na placu budowy. Wiatrownica jest stosowana na bocznych (szczytowych) krawędziach połaci. Również oferowana w standardowych wymiarach, ale z możliwością zamówienia innych wymiarów (w zależności od wysokości profilu pokrycia). Najczęściej element ten posiada dodatkowe ozdobne i usztywniające przetłoczenia, stąd jest nieco trudniejszy do wykonania na placu budowy. Gąsior dachowy z kolei stanowi zwieńczenie dachu (kalenica) lub naroża dachowego (styku ukośnego dwóch połaci). Do blach dachówkowych używane są gąsiory baryłkowe, półokrągłe, z usztywniającymi żebrami, często w dwóch rozmiarach: większy na główną kalenicę dachu, mniejszy np. na lukarny. Przy blachach trapezowych, falistych i klasycznych stosowane są gąsiory nieco prostsze w swojej formie, z prostokątnymi krawędziami i np. jednym ozdobnym przetłoczeniem. Bardzo ważną rolę na każdym dachu wielopołaciowym, niezależnie od rodzaju pokrycia, odgrywa rynna koszowa. Jej zadaniem jest zebranie wody opadowej ze styku dwóch połaci. Ważne jest odpowiednie dobranie szerokości ramion rynny koszowej w zależności od długości połaci i jej nachylenia. Zbyt wąska rynna, z płaskim zakończeniem krawędzi (bez tzw. odbojów) może spowodować przecieki, szczególnie w okresie zimowym.

Wyżej wymienione akcesoria występują na każdym (pas nadrynnowy, wiatrownica, gąsior) lub prawie każdym (rynna koszowa) dachu z pokryciem blaszanym. Kształt pasa nadrynnowego czy rynny koszowej może być taki sam dla różnych rodzajów pokrycia (dachówkowe, trapezowe, klasyczne), wyglądem różnią się najczęściej wiatrownice i gąsiory dachowe. Co więcej, pasy nadrynnowe i rynny koszowe wykonane z blachy są stosowane powszechnie również do dachów pokrytych dachówką ceramiczną i betonową. Bez tych elementów dach nie będzie dobrze spełniał swojej funkcji.

Wśród akcesoriów wentylacyjnych możemy wyróżnić zestawy (kominki) wentylacyjne oraz wywietrzniki dachowe. Pierwszy rodzaj to kompletne zestawy złożone z kilku elementów: rury zewnętrznej, kołnierza, rury wewnętrznej oraz uszczelniacza, wkrętów itd. Służą do wyprowadzenia oparów lub pary wodnej z wnętrza budynku - są więc podłączone do systemu wentylacyjnego budynku. Wystepują w wersji izolowanej i nieizolowanej. Pierwszy musimy zastosować tam, gdzie opary są ciepłe; izolacja zapobiega wówczas ich skraplaniu się na ściankach wewnętrznych zestawu. Średnica rury takiego zestawu wynosi 125 mm. Zestaw nieizolowany ma pojedynczą plastikową ściankę bez izolacji i inną średnicę - 110 mm. Zestawy mają kołnierze wyprofilowane do konkretnego rodzaju blachy dachowej, dlatego w zamówieniu trzeba podać nawet rodzaj blachy dachówkowej (np. profil dachowy model Plus - niska fala, profil dachowy model Elita - wysoka fala). Firma Ruukki oferuje zestawy w sześciu podstawowych kolorach: ciemnoczerwonym, ceglastym, ciemnozielonym, ciemnoszarym, brązowym i czarnym.

Wywietrzniki dachowe mają za zadanie wentylowanie przestrzeni pomiędzy blachą pokryciową i folią paroprzepuszczalną. Element ten powinien być stosowany przy dużych długościach połaci dachów lub połaciach przeciętych poprzecznie np. szerokim kominem. Zachodzi wówczas konieczność wspomożenia naturalnej grawitacyjnej wentylacji przestrzeni pod blachą. Wywietrznik posiada uniwersalny kołnierz, który można dopasować do każdego typu profilu pokrycia wykonanego z blach. Dostępny jest tak, jak zestawy wentylacyjne w sześciu podstawowych kolorach odpowiadających kolorom blachy powlekanej.

Elementy wentylacyjne są wyposażeniem opcjonalnym dachu. Jeśli wszystkie otwory wentylacyjne są podłączone do kanałów murowanych nie ma potrzeby ich stosowania. Również wywietrzniki dachowe nie muszą występować na każdym dachu. W tym przypadku obserwujemy jednak zbyt daleko idącą wstrzemięźliwość projektantów, a następnie wykonawców. Zazwyczaj elementów wentylacyjnych nie ma wcale lub jest ich za mało.

Trzecia grupa akcesoriów to akcesoria bezpieczeństwa dachowego. Zaliczamy do niej: bariery śniegowe, ławy kominiarskie, stopnie kominiarskie.

Bariery śniegowe dla pokryć blaszanych produkowane są w kilku odmianach. Podstawowe i najczęściej stosowane są bariery lekkie, wykonane z tego samego materiału, co pokrycie dachowe, a więc z blachy powlekanej. Jej mocowanie odbywa się poprzez przykręcenie wkrętami do szczytów fal blachy dachówkowej lub trapezowej. Podczas topnienia śniegu pod barierą w dole fali blachy jest dostateczna ilość miejsca dla spływu wody lub zsuwania się niewielkich, niegroźnych ilości śniegu. Taka bariera może być stosowana na obszarach o średnich warunkach śniegowych. Dla obszarów o dużym natężeniu opadów, np. w górach, przeznaczona jest bariera rurowa. Oferowana jest jako kompletny zestaw elementów (podpory, uszczelki, wkręty). Podpory są przykręcane długimi wkrętami poprzez blachę, uszczelki i elementy dystansowe do łat, a rury wprowadzane w wycięcia w podporach i zabezpieczane przed wysunięciem. Taka bariera ma 3 m długości i łatwo może być łączona z innymi w rzędy.
 

Przepisy budowlane nie precyzują czy i gdzie należy stosować bariery śniegowe. Zdrowy rozsądek nakazuje jednak je zamontować minimum nad wejściami do budynków, nad pieszymi ciągami komunikacyjnymi oraz np. nad placami zabaw dla dzieci. Osobnym zagadnieniem jest zapewnienie odpowiedniej komunikacji na dachu. W przeciwieństwie do barier śniegowych stosowanie ław, stopni i drabinek kominiarskich jest uregulowane przepisami budowlanymi. Mianowicie na dachach o spadku powyżej 25% oraz pokrytych materiałami łamliwymi należy wykonac stałe dojścia do kominów, urządzeń technicznych i anten radiowych i telewizyjnych. Typy i odmiany ław oraz stopni oraz wymagania im stawiane opisuje Polska Norma PN-EN 516: "Prefabrykowane akcesoria dachowe. Urządzenia umożliwiające chodzenie po dachu. Pomosty, stopnie szerokie i stopnie wąskie." Sposób montażu ławy czy stopnia nie jest w przepisach ani w normie określony i zależy od rodzaju urządzenia. Najczęściej jest to montaż podobny do montażu bariery śniegowej rurowej: takie same podpory, dodatkowy element podtrzymujący w kształcie odwróconego trójkąta oraz stalowy pomost. Dla blach klasycznych łączonych na rąbek stojący (np. profil dachowy model Maxi Classic) został opracowany specjalny sposób montażu barier i ław: element podporowy mocowany jest do rąbków. Unikamy wówczas wiercenia dodatkowych otworów w blasze pokryciowej.

Część omówionych wyżej akcesoriów bezpieczeństwa dachowego powinna się znaleźć na każdym dachu pokrytym blachami. Koszt tych akcesoriów przy nieskomplikowanym dachu o powierzchni około 200 metrów kwadratowych stanowi około 10 - 15% kosztu blachy wraz z niezbędnymi akcesoriami montażowymi. Inwestorzy jednak przeważnie próbują zaoszczędzić trochę pieniędzy nie zlecając ich montażu. Po pewnym czasie zauważają niewygody związane z brakiem np. bariery śniegowej nad wjazdem do garażu lub pomostu łączacego wyłaz dachowy z kominem. Wówczas próbują uzupełnić te braki. Niektóre akcesoria, np. ławę kominiarską, można na szczęście zamontować później. Podobnie można zamontować później barierę śniegową, choć w przypadku niektórych typów barier dla prawidłowego zamocowania wymagany jest montaż dodatkowej łaty. Dlatego jeśli nie chcemy od razu montować bariery lub ławy pozostawmy taką możliwość na przyszłość montując w odpowiednich miejscach pod blachą dodatkowe drewniane elementy.

 

Arkadiusz Krześniak

Dyrektor Centrum Edukacji i Technologii Ruukki Polska

Data dodania: 18.06.2015